Ile jest pieniędzy na świecie? Fakty i ciekawostki

Świat finansów fascynuje swoją złożonością i dynamiką. W kontekście globalnej gospodarki często pada pytanie: ile właściwie jest pieniędzy na świecie? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta, a różne definicje pieniądza prowadzą do różnych wyników.

Jak definiujemy pieniądze?

Zanim zaczniemy obliczać, ile jest pieniędzy na świecie, musimy zdefiniować, co rozumiemy pod pojęciem „pieniądze”. Na początek warto rozróżnić pieniądz jako środek płatniczy od majątku. Pieniądz to gotówka oraz środki dostępne na kontach, które można szybko wykorzystać do zapłaty. Majątek to z kolei wartość posiadanych aktywów, takich jak nieruchomości, akcje czy złoto. To ważne rozróżnienie, ponieważ pieniądz jest bezpośrednio używany w transakcjach, natomiast majątek wymaga sprzedaży, by stał się środkiem płatniczym.

Ekonomiści używają tzw. agregatów pieniężnych do klasyfikacji różnych form pieniądza. Istnieją trzy główne kategorie:

• M0 – fizyczna gotówka w obiegu, czyli banknoty i monety,
• M1 – M0 plus depozyty na rachunkach bieżących, które można natychmiast wykorzystać,
• M2 – M1 plus depozyty oszczędnościowe i terminowe, które są mniej płynne.

Fizyczna gotówka na świecie

Fizyczna gotówka, znana jako M0, to najbardziej namacalna forma pieniądza. Szacuje się, że na całym świecie w obiegu znajduje się około 8–10 bilionów dolarów w postaci banknotów i monet. To tylko niewielka część całkowitej podaży pieniądza, stanowiąca mniej niż 15% wszystkich pieniędzy w systemie finansowym. Gdyby wszyscy na świecie zdecydowali się wypłacić swoje środki z banków, nie byłoby wystarczająco dużo gotówki, by zaspokoić takie zapotrzebowanie.

Co to jest pieniądz bankowy?

Pieniądz bankowy odnosi się do depozytów na kontach, które nie zawsze mają swoją fizyczną formę, ale są używane w transakcjach. To ta forma pieniądza, która dominuje w globalnym systemie finansowym. Wartość M1, obejmująca gotówkę i depozyty bieżące, wynosi od 45 do 60 bilionów dolarów. Z kolei M2, uwzględniająca również depozyty oszczędnościowe, jest znacznie większa i szacowana na 80–120 bilionów dolarów.

Dlaczego banki „mnożą” pieniądze?

Banki stosują mechanizm rezerwy cząstkowej, co oznacza, że nie trzymają całej powierzonych im gotówki w sejfach. Utrzymują jedynie niewielką rezerwę, a resztę pożyczają dalej, co prowadzi do powstawania nowego pieniądza bankowego. Przykładowo, jeśli klient zdeponuje 1000 dolarów, bank może pożyczyć 900 dolarów komuś innemu, tworząc nowe środki w systemie finansowym.

Majątek światowy vs ilość pieniądza

Globalny majątek nie jest równoznaczny z ilością pieniądza. Szacuje się, że łączna wartość majątku finansowego i niefinansowego na świecie wynosi 400–500 bilionów dolarów. Wlicza się w to nieruchomości, akcje, obligacje, złoto i inne aktywa. To dużo więcej niż całkowita ilość pieniędzy w obiegu, ponieważ majątek to wartość aktywów, a nie bezpośrednio używana gotówka.

Pieniądz a dług

W nowoczesnym systemie finansowym spora część pieniędzy to dług. Każdy kredyt to zarówno aktywo dla pożyczkodawcy, jak i zobowiązanie dla pożyczkobiorcy. Globalny rynek długu przekracza 300 bilionów dolarów, a znaczna część tych środków istnieje tylko jako zapisy w systemach finansowych, a nie fizycznie.

Globalny rynek instrumentów pochodnych, czyli kontraktów finansowych, jest jeszcze większy, z wartością sięgającą od 544 bilionów do nawet 1,2 tryliona dolarów.

Kryptowaluty – nowa forma pieniądza?

Kryptowaluty, takie jak Bitcoin i Ethereum, nie są oficjalnie uznawane za pieniądze przez banki centralne, ale ich rola w światowej gospodarce rośnie. W 2024 roku globalna kapitalizacja rynku kryptowalut wynosiła około 3,5 biliona dolarów, a Bitcoin był liderem z wartością 1,9 biliona dolarów. Choć kryptowaluty nie są uwzględniane w tradycyjnych agregatach pieniężnych, mogą w przyszłości wpłynąć na definicję „pieniędzy”.

Dlaczego ilość pieniędzy stale rośnie?

Historia pokazuje, że podaż pieniądza na świecie systematycznie rośnie. Przyczyniają się do tego różne mechanizmy, takie jak emisja nowych pieniędzy przez państwa, tworzenie pieniądza kredytowego przez banki oraz wzrost gospodarczy. Polityka monetarna często sprzyja umiarkowanej inflacji, co oznacza „dosypywanie” nowego pieniądza do systemu. W przeszłości rolę ograniczającą pełnił standard złota, ale obecnie większość krajów opiera swoje systemy na walutach fiducjarnych.

Czy można podać jednoznaczną liczbę?

Podanie jednej konkretnej liczby dla całkowitej ilości pieniędzy na świecie jest trudne. Na podstawie danych z ostatnich lat można szacować, że łączna podaż pieniądza (M2) wynosi około 100 bilionów dolarów. To obejmuje zarówno gotówkę, jak i większość depozytów bankowych, które są używane w realnej gospodarce. Jednak liczby te zmieniają się z roku na rok w wyniku polityki monetarnej, inflacji i wzrostu gospodarczego.

Mimo dynamicznych zmian, oszacowania wskazują, że fizyczna gotówka stanowi mniej niż 15% globalnej podaży pieniądza, co ukazuje, jak duże znaczenie mają depozyty i inne formy pieniądza w nowoczesnym systemie finansowym.

Co warto zapamietać?:

• Definicje pieniądza: Pieniądz dzieli się na M0 (fizyczna gotówka), M1 (M0 + depozyty bieżące) oraz M2 (M1 + depozyty oszczędnościowe).
• Fizyczna gotówka: Na świecie w obiegu znajduje się około 8–10 bilionów dolarów w gotówce, co stanowi mniej niż 15% całkowitej podaży pieniądza.
• Pieniądz bankowy: Wartość M1 wynosi od 45 do 60 bilionów dolarów, a M2 szacuje się na 80–120 bilionów dolarów.
• Globalny majątek: Łączna wartość majątku na świecie wynosi 400–500 bilionów dolarów, co znacznie przewyższa ilość pieniędzy w obiegu.
• Kryptowaluty: W 2024 roku kapitalizacja rynku kryptowalut wynosiła około 3,5 biliona dolarów, z Bitcoinem na poziomie 1,9 biliona dolarów.